Zaparcia u osób starszych - przyczyny, objawy, leczenie

Zaparcia to przykra dolegliwość, na którą cierpią najczęściej osoby starsze i obłożnie chore. Mogą być wynikiem przewlekłych schorzeń, ale także efektem nieprawidłowej diety czy braku aktywności fizycznej. Sprawdź, jak definiuje się zaparcia, poznaj najczęstsze przyczyny ich występowania i dowiedz się, jak można im przeciwdziałać.

 

Zaparcia - definicja

Jeśli planujesz podjąć pracę jako opiekunka osób starszych w Niemczech, musisz przygotować się na to, że twój podopieczny ze względu na swój wiek, będzie zmagał się z rozmaitymi, typowymi dla niego dolegliwościami. Mimo że do twoich obowiązków oczywiście nie będzie należało jego leczenie (tym mogą zajmować się jedynie profesjonalnie wyszkolone opiekunki), to warto przed wyjazdem zapoznać się z typowymi schorzeniami osób starszych. W tym artykule skupimy się na zaparciach – opisujemy ich przyczyny i objawy, a także domowe sposoby na ich złagodzenie.

 

Zaparcia definiowane są najczęściej jako zmniejszona liczba wypróżnień i/lub ich nieprawidłowe wykonywanie z towarzyszącym wysiłkiem. Ta niezwykle uciążliwa dolegliwość ze strony układu pokarmowego dotyka aż 30% osób powyżej 60 roku życia. O tym, dlaczego właśnie seniorzy częściej uskarżają się na problemy z defekacją, odpowiemy później, tymczasem powróćmy jeszcze na chwilę do samej definicji zaparć.

 

Zaburzenia czynności układu pokarmowego, w tym interakcji jelitowo-mózgowych definiowane są przez Kryteria Rzymskie IV. Według obowiązujących kryteriów diagnostycznych niedyspozycyjność tę rozpoznaje się poprzez analizę objawów przez ostatnie 3 miesiące. Jeśli brak jest luźnych stolców i nie zdiagnozowano zespołu jelita nadwrażliwego, a pacjent uskarża się na co najmniej dwa spośród poniższych objawów, można mówić o tym, że cierpi na zaparcia. W rozpoznaniu zaparć uwzględnia się takie symptomy jak:

  • mniej niż 3 samoczynne wypróżnienia tygodniowo,
  • zintensyfikowany wysiłek przy wypróżnieniu,
  • twardy lub bryłowaty stolec,
  • uczucie niepełnej defekacji,
  • wrażenie przeszkody w odbycie lub odbytnicy,
  • potrzeba ręcznego wsparcia przy wydalaniu stolca (unoszenie dna miednicy, ręczna ewakuacja stolca).

Prócz pierwszego objawu, każdy poniższy, aby stał się oznaką zaparć, musi występować co najmniej przy każdym co czwartym wypróżnieniu.

 

Zaburzenia oddawania stolca klasyfikuje się jako pierwotne i wtórne. Zaparciom czynnościowym, czyli pierwotnym, towarzyszą twarde stolce powodujące ból i przeszkodę podczas wypróżniania. Wywoływane są zaburzeniami funkcjonowania jelita grubego, a także przez występujące nieprawidłowości w funkcjonowaniu dna miednicy i zwieracza odbytu.

 

Zaparcia wtórne wywoływane są przez czynniki farmakologiczne, środowiskowe lub biologiczne. Mogą współtowarzyszyć chorobom i być konsekwencją przyjmowania niektórych leków (o tym poniżej).

 

Kobieta zmagająca się z bolącym brzuchem
Zaparcia u osób starszych mogą mieć różne przyczyny - m.in. dolegliwości zdrowotne, przyjmowane leki czy też styl życia

 

Najczęstsze przyczyny zaparć u seniorów

Biorąc pod uwagę przyczynę powstawania, zaparcia czynnościowe dzieli się na zaburzenia defekacji (wydalanie jest utrudnione z powodu nieprawidłowego skurczu zwieracza odbytu, braku relaksacji lub skurczu mięśni dna miednicy), zaparcia z prawidłowym pasażem jelitowym (towarzyszy im wydalanie twardego stolca oraz dyskomfort w jamie brzusznej), zaburzenia ze zwolnionym pasażem jelitowym (czas pasażu stolca przez jelito grube wynosi powyżej 5 dni).

 

Wpływ na pojawienie się zaparć wtórnych mają natomiast:

  • dolegliwości endokrynne/metaboliczne – np. niedoczynność tarczycy, nadczynność przytarczyc, cukrzyca, przewlekła choroba nerek, niedoczynność przysadki, mocznica, ciąża, hiperkalcemia, hipokaliemia, porfiria;
  • schorzenia neurologiczne – stwardnienie rozsiane, udar mózgu, choroba Parkinsona, uraz rdzenia kręgowego, neuropatia autonomiczna, uszkodzenie lub guz rdzenia kręgowego, choroba Hirschsprunga, zespół rzekomej niedrożności przewodu pokarmowego;
  • przyczyny o podłożu psychologicznym – depresja, anoreksja, bulimia, zaburzenia lękowe;
  • czynniki organiczne – choroby zapalenia jelit, rak jelita grubego, ucisk zewnętrzny na jelito wywołany np. guzem macicy, endometriozą, guzem jajnika), szczelina lub zwężenie odbytu, zwężenie niedokrwienne lub po zabiegu chirurgicznym, choroba uchyłkowa okrężnicy;
  • miopatie – zapalenie skórno-mięśniowe, zapalenie wielomięśniowe, amyloidoza, dystrofia mięśniowa, sklerodermia;
  • przyjmowane leki – niektóre leki przeciwdepresyjne (np. trójcykliczne), leki przeciwdrgawkowe, hipotensyjne, przeciwpsychotyczne, przeciwbiegunkowe oraz zobojętniające, preparaty wapnia i żelaza, leki stosowane w chorobie Parkinsona, leki przeciwbólowe takie jak opioidy czy niesteroidowe leki przeciwzapalne, sympatykomimetyki, środki przeczyszczające.

Czynnikami tzw. modyfikowalnymi, które mają wpływ na pojawienie się zaparć, są dieta i styl życia. Zaparcia występują najczęściej bowiem u osób, które przyswajają zbyt mało błonnika i wody, a zastępują je dużą ilością słodyczy, jasnego pieczywa i makaronów. Oczywiście nie bez znaczenia jest także aktywność fizyczna. Nawet niewielki codzienny ruch w postaci lekkich ćwiczeń, spacerów czy jazdy na rowerze wspomaga motorykę przewodu pokarmowego.

 

Co pomaga na zaparcia? Czyli domowe sposoby leczenia

Najważniejsza w leczeniu zatwardzenia jest zmiana nawyków u seniora. Wprowadzenie niektórych metod i czynności może przynieść ulgę w tej kłopotliwej dolegliwości. Warto pamiętać, by reagować szybko i konsekwentnie trzymać się założeń dotyczących diety i aktywności fizycznej. Chcąc wspomóc funkcjonowanie układu pokarmowego, należy stosować się do poniższych zaleceń.

  • Picie odpowiedniej ilości wody

Osoby starsze, które już nie odczuwają tak wysokiego pragnienia, powinny dbać o odpowiednie nawilżenie od wewnątrz. Wypijając co najmniej 1,5 – 2 litrów wody mogą sobie pomóc w regularnym wypróżnianiu.

  • Zwiększenie ilości błonnika pokarmowego w diecie

U osób, u których zwiększona podaż płynów nie przynosi zadowalających rezultatów, należy zwiększyć ilość przyjmowanego błonnika pokarmowego. Tu sprawdzi się pieczywo z mąki z pełnego przemiału, nasiona lnu, słonecznika, pestki dyni, kasze, orzechy czy otręby. Należy spożywać dużo warzyw. Wysoką zawartość błonnika wykazują nasiona roślin strączkowych. Dobrze na jelita działają też surowe i suszone owoce. Najwięcej błonnika zawierają świeże porzeczki i maliny oraz suszone śliwki.

 

Zdrowa dieta dla seniora
Twój podopieczny zmaga się z zaparciami? Zadbaj o to, by w jego menu znalazły  się odpowiednie produkty

 

Raczej odradza się jedzenia w zaparciach bananów. Zmniejszyć powinno się też spożywanie słodyczy, wyrobów cukierniczo-ciastkarskich, białego pieczywa, tłustych serów i dużej ilości tłuszczów zwierzęcych.

 

Zakłada się spożywanie 25-40 g błonnika na dobę, jednak zwiększanie jego ilości w diecie powinno się odbywać stopniowo. Zbyt duża ilość przyswojonego naraz błonnika u niektórych osób może nasilić objawy zaparć.

  • Napary i herbatki ziołowe

Na zaparcia pomocne są również delikatne napary i herbatki ziołowe. W dolegliwościach układu pokarmowego bardzo skuteczne są wywary z siemienia lnianego. Nie dość, że dostarczają dodatkowej porcji błonnika, to dodatkowo nawilżają błony śluzowe jelit, a to znacznie ułatwia wypróżnianie. Prócz siemienia lnianego na zaparcia poleca się także kozłek lekarski, korę kruszyny, rumianek, liść senesu czy korzeń rzewienia.

  • Naturalne probiotyki

Mimo że nie udowodniono skuteczności stosowania probiotyków w zaparciach, tego typu żywe kultury bakterii z pewnością wpływają na prawidłową pracę jelit. Szczególną rolę odgrywają tu szczepy z rodziny Lactobacillus plantarum oraz Bifidobacterium. Można je odnaleźć nie tylko w gotowych preparatach probiotycznych, ale przede wszystkim w przetworach mlecznych typu maślanka, kefir, jogurt naturalny czy kwaśne mleko oraz w żywności fermentowanej tj. kiszonych ogórkach, kapuście, cytrynach, burakach.

  • Codzienne uprawianie aktywności fizycznej

Dobrym sposobem na poprawę działania przewodu pokarmowego jest ruch. Nie chodzi tu o mordercze treningi, a raczej o codzienną lekką aktywność, która będzie sprawiała seniorowi przyjemność. Może to być jazda na rowerze (klasycznym lub stacjonarnym), nordic walking, przedłużone spacery czy pływanie. Osobom w podeszłym wieku zaleca się minimum 30 minut ruchu w ciągu dnia.

 

Małżeństwo seniorów uprawiające jogging w parku
Regularna aktywność fizyczna to  szereg korzyści dla seniora - zarówno tych zdrowotnych, jak i związanych z samopoczuciem

 

Konsekwencje nieleczonych zaparć

Poza typowymi objawami zatwardzenia dolegliwościom tym towarzyszą inne nieprzyjemne odczucia takie jak wzdęcia, uczucie pełności, niesmak w ustach, a nawet bóle głowy.

 

Nieregularne wypróżnianie wpływa na pojawianie się stanów zapalnych i innych nieprzyjemnych dolegliwości. Długotrwały kontakt z toksynami zawartymi w kale prowadzi do zatruć. Wzdęcia, gazy, problemy skórne, ogólne zmęczenie i osłabienie mogą być właśnie konsekwencją nieleczonych zaparć. Do tego dochodzi obniżona odporność oraz zwiększenie ryzyka wielu chorób. Częste zaparcia sprzyjają powstawaniu hemoroidów i nadżerek, a nawet nowotworów.

 

Jak pomóc osobie starszej zmagającej się z zaparciami?

Opiekując się seniorem, należy pamiętać o wielu ważnych kwestiach. Od odpowiedniej toalety, przez podanie leków w należytym czasie, po kontrolę diety. Jeśli podopieczny zmaga się z zaparciami, należy zadbać o odpowiednią ilość przyswajanych płynów i błonnika pokarmowego. Często proponować produkty fermentowane typu kiszonki czy jogurty naturalne. Wprowadzić do diety siemię lniane, pestki, orzechy, kasze czy pieczywo pełnoziarniste. Pilnować stałej pory spożywania dań, dbając jednocześnie o ilość posiłków – minimum 3-4, a najlepiej 5 w mniejszych ilościach.

 

 

Koronawirus a praca w opiece

Informujemy - mimo epidemii koronawirusa dokładamy wszelkich starań, aby Wasza praca była bezpieczna i komfortowa! Cały czas działamy i organizujemy przejazdy na zlecenia dla naszych opiekunek i opiekunów. Zapraszamy do przeglądania ofert pracy.

Czy praca w opiece to praca dla Ciebie?

Nie masz doświadczenia w pracy w opiece? Skorzystaj z naszych porad i skonktuj się z nami. Pomożemy!

Mamy dla Ciebie nagrody!

Droga Opiekunko! Odbierz nagrody w naszym nowym programie lojalnościowym "Pomagaj - Korzystaj". Zdobywaj punkty za pracę w Niemczech, pracę w Polsce i za rozwijanie swoich umiejętności.

Premia wakacyjna - nawet 250 euro 'na rękę'

Planujesz wyjechać do pracy w wakacje? Sprawdź, co proponujemy! Czekają na Ciebie sprawdzone zlecenia, atrakcyjne zarobki i premia wakacyjna – nawet 250 euro "na rękę".

Masz pytania?

Skontaktuj się z nami

Zobacz również

Omdlenia osób starszych - porady dla opiekunów

Omdlenia osób starszych - porady dla opiekunów

Omdlenia to niestety poważny i wcale nierzadki problem u osób starszych, który budzi niepokój, zarówno u podopiecznych, jak i ich opiekunów. Sprawdź, jak prawidłowo zareagować, kiedy senior straci przytomność.

Upadki osób starszych - porady dla opiekunów

Upadki osób starszych - porady dla opiekunów

Upadki to niestety duże zagrożenie dla zdrowia a nawet życia seniorów. Warto wiedzieć, jakie są ich przyczyny i jak można zniwelować ryzyko wypadków w domu.

Bezsenność seniora - opieka nad osobą starszą

Bezsenność seniora - opieka nad osobą starszą

Osoby w podeszłym wieku często skarżą się na problemy ze snem – trudności z zaśnięciem, częste wybudzanie się, wczesne budzenie lub niską jakość snu. Większość przypadków ma jednak charakter wtórny, a więc można im zaradzić.

szklanka wody

Niebezpieczne odwodnienie u seniora

Seniorzy są szczególnie narażeni na odwodnienie. Powodów jest kilka – upał, przyjmowane leki, ale również niechęć do spożywania płynów, zmniejszone pragnienie, problemy komunikacyjne, zapominanie a nawet… strach lub wstyd.

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszych stron www, do celów statystycznych oraz reklamowych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci Twojego urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zmienić ustawienia przeglądarki tak, aby zablokować zapisywanie plików cookies. Więcej informacji znajdziesz w naszej polityce prywatności.